« عذاب استيصال » است ، يعنى عذابى كه كفار را ريشه كن مىسازد و مجال ايمان به آنها نمىدهد ، و به تعبير ديگر عذاب استيصال نوعى از عذاب دنيوى است نه عذاب آخرت و نه عذابهاى معمولى دنيا كه بعد از اتمام حجت كامل به زندگى اقوام گنهكار خاتمه مىدهد . شاهد بر اين سخن چند امر است : الف : اگر منظور عذابهاى معمولى دنيا و يا پيروزيهايى همچون پيروزى مسلمانان در جنگ بدر و روز فتح مكه بود - همانگونه كه بعضى از مفسران گفته‌اند - جمله « * ( لا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمانُهُمْ ) * » ( در آن روز ايمان كافران سودى نمىبخشد ) درست نخواهد بود ، زيرا هم در روز فتح بدر ، و هم در روز فتح مكه ايمان آوردن مفيد بود و درهاى توبه باز بود . ب : اگر منظور از « * ( يَوْمَ الْفَتْحِ ) * » روز قيامت بوده باشد آن چنان كه بعضى از مفسران پذيرفته‌اند ، با جمله « * ( وَلا هُمْ يُنْظَرُونَ ) * » ( به آنها مهلت داده نمىشود ) سازگار نيست ، زيرا مهلت دادن يا ندادن مربوط به زندگى اين دنيا است ، از اين گذشته در هيچ موردى از قرآن « * ( يَوْمَ الْفَتْحِ ) * » به معنى قيامت به كار نرفته است . ج : تعبير به « فتح » در مورد « عذاب استيصال » در قرآن مجيد كرارا ديده مىشود ، مانند آيه 118 سوره شعراء آنجا كه نوح مىگويد : فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ : « پروردگارا ! ميان من و آنها داورى كن و اين قوم ستمگر را ريشه كن فرما و من و تمام مؤمنانى را كه با من هستند نجات ده » كه اشاره به مجازات طوفان است . نظير همين معنى در آيه 77 سوره مؤمنون نيز آمده است . ولى اگر منظور ، عذاب استيصال در دنيا بوده باشد ، با آنچه در بالا گفتيم